Son yıllarda özellikle sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte en çok soruşturma konusu olan suç tiplerinden biri "Cumhurbaşkanına Hakaret" suçudur. Bireylerin siyasi eleştiri getirme amacıyla yaptıkları paylaşımlar, kimi zaman ifade özgürlüğü sınırlarını aşarak ceza hukuku kapsamında yaptırımla karşılaşabilmektedir. Ancak eleştiri hakkı ile hakaret suçu arasındaki ince çizginin doğru tespit edilmesi, adil yargılanma hakkı bakımından hayati öneme sahiptir.
Türk Ceza Kanunu (TCK), Cumhurbaşkanına hakaret fiilini, genel hakaret suçundan (TCK m. 125) ayrı ve daha ağır yaptırımlara bağlanan özel bir madde (TCK m. 299) ile düzenlemiştir. Bu düzenleme, devletin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığının korunmasını amaçlamaktadır.
TCK'nın 299. maddesine göre; Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Eğer bu suç aleni olarak (örneğin sosyal medya üzerinden, televizyonda veya meydanlarda) işlenirse verilecek ceza altıda biri oranında artırılmaktadır. Hakaretin içeriğinde doğrudan isim zikredilmese dahi, kullanılan ifadelerden, görsel materyallerden veya bağlamdan kastedilen kişinin Cumhurbaşkanı olduğunun tereddütsüz anlaşılması, suçun oluşması için yeterli kabul edilmektedir.
Yargılama aşamasındaki en temel hukuki tartışma, sarf edilen sözlerin veya yapılan paylaşımın sert bir siyasi eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğudur. Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına göre, siyasetçilerin ve devlet adamlarının, sıradan vatandaşlara kıyasla daha ağır ve sarsıcı eleştirilere katlanma yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak bu katlanma yükümlülüğü, kişinin onur, şeref ve haysiyetini doğrudan hedef alan, küfür içeren veya aşağılayıcı salt hakaret fiillerine cevaz vermez. Şok edici, rahatsız edici veya sivri dilli eleştiriler ifade özgürlüğü sayılabilirken; küfür, beddua veya kişiliği aşağılayan sözler doğrudan TCK m. 299 kapsamına girmektedir.
Cumhurbaşkanına hakaret suçu, şikayete tabi bir suç değildir; Cumhuriyet Savcılıkları tarafından resen (kendiliğinden) soruşturulur. Ancak bu suçtan dolayı bir kişi hakkında soruşturma yürütülebilmesi ve dava açılabilmesi, Adalet Bakanlığı'nın iznine tabidir. Kolluk kuvvetleri (polis veya jandarma) durumu tespit edip ifade aldıktan sonra dosya savcılığa intikal eder, savcılık ise kovuşturmaya yer olup olmadığını değerlendirmek üzere dosyayı Adalet Bakanlığı'na gönderir. Bakanlık izin verirse iddianame düzenlenerek ceza davası açılır.
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir diğer mağduriyet, başkasının yazdığı hakaret içerikli bir tweeti alıntılamak, retweet etmek (paylaşmak) veya sadece beğenmekten dolayı açılan soruşturmalardır. Yargıtay'ın güncel kararlarına göre, hakaret içerikli bir gönderiyi kendi sayfasında paylaşarak (retweet) daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlamak zincirleme suç hükümlerine sebebiyet verebilmekte ve fiili benimseme olarak değerlendirilmektedir. Sadece "beğenme" (like) eyleminin tek başına suçu oluşturup oluşturmayacağı ise somut olayın özelliklerine göre tartışmalı bir alan olup, dikkatli bir savunma stratejisi gerektirmektedir.
Cumhurbaşkanına hakaret suçu, hem ifade özgürlüğü boyutu hem de doğurduğu ağır hapis cezası riskleri nedeniyle son derece hassas bir hukuki konudur. Sosyal medyada yapılan anlık bir paylaşım, yıllar sürecek bir ceza davasına dönüşebilir. Bu tür bir suçlama ile kolluk kuvvetlerine ifadeye çağrılan kişilerin, siyasi eleştiri sınırları ile hukuki normlar arasındaki ayrımı net bir şekilde ortaya koyabilmeleri için sürecin başından itibaren alanında uzman bir ceza avukatından hukuki destek almaları büyük önem taşımaktadır.
Sosyal medya paylaşımları nedeniyle başlatılan soruşturmalar, ifade süreçleri, Adalet Bakanlığı izin aşaması ve ceza davalarında ifade özgürlüğünüzü savunmak için uzman ekibimize ulaşabilirsiniz.