Milli Savunmaya ve Yabancı Devletlerle İlişkilere Karşı Suçlar

Milli savunmaya ve yabancı devletlerle ilişkilere karşı suçlar, TCK m.317 ilâ m.325 ile m.340 ilâ m.343 arasında düzenlenmiştir. Askerî komutanlıkların gasbı, halkı askerlikten soğutma, askerleri itaatsizliğe teşvik, savaş zamanında emirlere uymama, savaşta yalan haber yayma, yabancı devlet başkanına karşı suç işleme ve yabancı devlet bayrağına hakaret bu kapsamdadır. Bu suçların bir kısmında Adalet Bakanlığının izni, bir kısmında ise karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı aranır.

Bu suç grubu iki farklı hukuki değeri koruma altına alır. Birinci grup, Türkiye Cumhuriyeti’nin milli savunma kabiliyetini ve silahlı kuvvetlerin disiplinli işleyişini; ikinci grup ise yabancı devletlerle olan ilişkileri ve uluslararası nezaket kurallarını korur. Her iki grupta da suçlar, devletin dış güvenliği ve uluslararası konumuyla doğrudan bağlantılı olduğundan, soruşturma ve kovuşturmaları özel usullere tabi tutulmuştur.

Askerî Komutanlıkların Gasbı (TCK m.317), Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından kendisine verilmiş olan askerî komutanlığı hukuka aykırı olarak elinde bulunduran veya komutanlığı kendisine verilmiş olan kimseye teslim etmeyen kişiyi ağır hapis cezalarıyla cezalandırır. Ayrıca askerî bir görevin yerine getirilmesini engelleyen fiiller de bu kapsamda değerlendirilir. Bu düzenleme, silahlı kuvvetlerin emir-komuta zincirinin hukuka uygun biçimde işlemesini güvence altına alır.

Halkı Askerlikten Soğutma (TCK m.318), askerlik hizmetini yapanları firara sevk edecek veya askerlik hizmetine katılacak olanları bu hizmeti yapmaktan vazgeçirecek şekilde teşvik veya telkinde bulunan kişiyi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına bağlar. Fiilin basın ve yayın yolu ile işlenmesi hâlinde ceza yarısı oranında artırılır. Bu maddenin uygulanmasında, vicdani ret tartışmaları ve ifade özgürlüğü dengesi gündeme gelmektedir. AİHM, Türkiye aleyhine verdiği bazı kararlarda, askerlik hizmetine ilişkin görüş açıklamalarının salt eleştirel içerik taşıması nedeniyle cezalandırılmasını Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlali olarak değerlendirmiştir.

Askerleri İtaatsizliğe Teşvik (TCK m.319), askerleri veya askerî idareye bağlı olarak çalışan diğer kişileri kanunlara karşı itaatsizliğe veya yeminlerini bozmaya ya da askerî disiplini veyahut askerlik hizmetine ilişkin görevlerini ihlale yönelten ve tahrik eden kişiyi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Fiilin alenen işlenmesi hâlinde ceza artırılır. Savaş zamanında işlenmesi hâlinde ise ceza önemli ölçüde ağırlaşır.

Bu bölümde ayrıca; savaş zamanında emirlere uymama (TCK m.320), savaş zamanında yükümlülükler (m.321), savaşta yalan haber yayma (m.323), seferberlikle ilgili görevin ihmali (m.322) ve düşmandan unvan ve benzeri payeler kabulü (m.324) suçları düzenlenmiştir. TCK m.323 uyarınca, savaş sırasında halk arasında endişe, korku ve heyecan yaratacak şekilde asılsız veya abartılmış veya özel maksada dayalı haber veya havadis yayan veya nakleden ya da halkın maneviyatını bozmaya yönelik faaliyette bulunan kişi beş yıldan on yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Fiilin yabancı bir devletle anlaşma neticesi işlenmesi hâlinde ceza ağırlaşır.

İkinci grup suçlar bakımından, Yabancı Devlet Başkanına Karşı Suç (TCK m.340), yabancı devletlerden birinin başkanına karşı bir suç işlenmesi hâlinde cezanın sekizde bir oranında artırılacağını düzenler. Suçun müebbet hapis cezasını gerektirmesi hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması, ilgili devletin şikâyetine bağlıdır. Bu şart, uluslararası ilişkilerin gereksiz yere gerginleşmesini önlemeyi amaçlayan diplomatik bir güvencedir.

Yabancı Devlet Bayrağına Karşı Hakaret (TCK m.341), resmen çekilmiş olan yabancı devlet bayrağını veya diğer egemenlik alametlerini alenen tahkir eden kişiyi üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Bu suçtan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması da ilgili devletin şikâyetine bağlıdır. TCK m.343 ise bu bölümdeki suçlar bakımından karşılıklılık (mütekabiliyet) şartını düzenler: Bu bölümdeki hükümlerin uygulanması, işlenen suçtan dolayı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin veya bu Devlete ait değerlerin de benzer şekilde korunmasına ilişkin karşılıklılık koşuluna bağlıdır.

Yabancı Devlet Temsilcilerine Karşı Suçlar (TCK m.342), yabancı devletlerin Türkiye’de bulunan diplomasi temsilcileriyle konsolosluk görevlilerinin şahıslarına veya sıfatlarına karşı işlenen suçlar hakkında da m.340 hükmünün uygulanacağını öngörür. Bu düzenleme, Türkiye’nin taraf olduğu Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ve Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi’nden doğan koruma yükümlülüklerinin iç hukuktaki karşılığını oluşturur. Diplomatik dokunulmazlığın kapsamı ve sınırları, bu dosyalarda ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Şu soru pratikte önem taşır: Askerlik hizmetine ilişkin eleştirel bir yazı veya paylaşım TCK m.318 kapsamında suç oluşturur mu? Cevaben belirtmek gerekir ki, suçun oluşumu için ifadenin salt eleştirel olması yeterli değildir; askerlik hizmetini yapanları firara sevk edecek veya hizmete katılacak olanları bu hizmeti yapmaktan vazgeçirecek şekilde teşvik veya telkin niteliği taşıması aranır. Soyut görüş açıklamaları, akademik değerlendirmeler ve politika eleştirileri bu kapsamda değerlendirilemez. AİHM içtihatları da bu yönde olup, savunmada bu içtihatların somut olayla bağlantı kurularak ileri sürülmesi gerekir.

Bu dosyalarda görev ve yetki kuralları da özellik arz eder. 2017 yılında askerî yargının kaldırılmasıyla birlikte, asker kişiler tarafından işlenen ve bu bölümde düzenlenen suçlar bakımından yargılama yetkisi adli yargıya geçmiştir. Ancak 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nda düzenlenen disiplin suçları ile askerî suçlar bakımından ayrı bir rejim uygulanmaya devam etmektedir. Bir fiilin hem TCK hem de Askerî Ceza Kanunu kapsamına girmesi hâlinde, hangi hükmün uygulanacağının doğru tespiti belirleyicidir.

Netice itibariyle milli savunmaya ve yabancı devletlerle ilişkilere karşı suçlar, uygulamada sık karşılaşılmamakla birlikte, gerçekleştiğinde ağır yaptırımlar doğuran ve uluslararası boyut taşıyan suçlardır. Bu dosyalarda; şikâyet ve izin şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği, karşılıklılık koşulunun bulunup bulunmadığı, ifade özgürlüğü dengesinin AİHM içtihatları çerçevesinde kurulması ve görev-yetki kurallarının doğru belirlenmesi kritik önemdedir. Bu değerlendirmelerin ceza hukuku ile uluslararası hukuka hâkim bir avukat tarafından yapılması büyük önem taşımaktadır.