Malvarlığına Karşı Suçlar

Malvarlığına karşı suçlar, TCK m.141 ilâ m.169 arasında düzenlenmiş olup mülkiyet hakkını ve malvarlığı değerlerini koruma altına alır. Hırsızlık, yağma (gasp), mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli ve taksirli iflas, karşılıksız yararlanma ile suç eşyasının satın alınması bu grubun başlıca suçlarıdır. Bu bölümde etkin pişmanlık (TCK m.168) ve daha az cezayı gerektiren hâller (TCK m.144, m.150) uygulamada cezayı belirleyen en önemli kurumlardır.

Malvarlığına karşı suçlar, ceza yargısının sayısal olarak en yoğun alanlarından birini oluşturur. Bu suç grubunda korunan hukuki değer, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile zilyetliktir. Kanun koyucu, fiilin işleniş biçimine, mağdurun konumuna ve failin kastının yöneldiği değere göre birbirinden önemli ölçüde farklılaşan ceza rejimleri öngörmüştür. Bu nedenle aynı maddi olayın hırsızlık mı, güveni kötüye kullanma mı yoksa dolandırıcılık mı olduğu tartışması, dosyanın kaderini doğrudan belirler.

Hırsızlık (TCK m.141), zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malın, kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alınmasıdır. Temel cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Nitelikli Hırsızlık (TCK m.142) ise; kamu kurumlarında bulunan eşya hakkında, halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım araçlarında, herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlemek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında, elektrik enerjisi hakkında, bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle, tanınmamak için tedbir alarak, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi gibi hâllerde uygulanır ve ceza önemli ölçüde artar. Suçun gece vakti işlenmesi ayrıca artırım sebebidir.

Yağma (Gasp - TCK m.148), bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak, bir malı teslime veya alınmasına karşı koymamaya mecbur kılınmasıdır. Ceza altı yıldan on yıla kadar hapistir. Nitelikli Yağma (TCK m.149) hâllerinde (silahla, kişinin kendisini tanınmayacak hâle koyması suretiyle, birden fazla kişiyle birlikte, yol kesmek suretiyle, konutta veya işyerinde, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı, var olan veya var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak) ceza on yıldan on beş yıla kadar hapse yükselir. Yağma, Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanındadır.

Hırsızlık ile yağmayı ayıran temel ölçüt cebir veya tehdidin varlığıdır. Malın zilyedinin iradesi kırılarak, cebir veya tehdit kullanılarak alınması hâlinde yağma; iradesi devre dışı bırakılmaksızın, gizlice veya farkına varılmadan alınması hâlinde ise hırsızlık söz konusudur. Kapkaç olaylarında, kullanılan gücün yalnızca malı almaya yönelik olması hâlinde hırsızlık, mağdurun direncini kırmaya yönelmesi hâlinde ise yağma kabul edilmektedir.

Güveni Kötüye Kullanma (TCK m.155), başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunulması ya da bu devir olgusunun inkâr edilmesidir. Suç şikâyete tabidir ve ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ile adli para cezasıdır. Ancak suçun meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi hâlinde ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapse yükselir ve suç re’sen soruşturulur.

Mala Zarar Verme (TCK m.151), başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişiyi dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasına bağlar; suç şikâyete tabidir. Haklı bir neden olmaksızın sahipli hayvanı öldüren, işe yaramayacak hâle getiren veya değerinin azalmasına neden olan kişi de aynı yaptırıma tabidir. TCK m.152, suçun kamu kurumlarına ait yapılar, ibadethaneler, mezarlıklar, yol veya köprüler, verimli toprak gibi değerler üzerinde işlenmesi hâlinde cezanın artırılacağını düzenler.

Dolandırıcılık (TCK m.157), hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya bir başkasına yarar sağlamaktır. Ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Nitelikli Dolandırıcılık (TCK m.158) hâllerinde ise ceza üç yıldan on yıla kadar hapse yükselir; bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması, kamu kurumlarının araç olarak kullanılması, sigorta bedelini almak maksadıyla işlenmesi, serbest meslek sahibi kişiler tarafından mesleğin sağladığı güven kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi bu kapsamdadır. Dolandırıcılığı hırsızlıktan ayıran ölçüt, malın mağdurun kendi rızasıyla ve hile sonucu teslim edilmesidir.

Etkin Pişmanlık (TCK m.168), bu bölümün en önemli kurumudur. Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, taksirli iflas ve karşılıksız yararlanma suçlarında; fail, azmettiren veya yardım eden, kovuşturma başlamadan önce mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse verilecek ceza üçte ikisine kadar indirilir. Kısmen geri verme hâlinde ise bu hükmün uygulanabilmesi için mağdurun rızası aranır. Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmezden önce gösterilmesi hâlinde ise ceza yarıya kadar indirilir. Yağma suçunda bu oranlar daha sınırlıdır.

Daha Az Cezayı Gerektiren Hâller de uygulamada belirleyicidir. TCK m.145 uyarınca hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak ceza vermekten vazgeçilebilir. Benzer bir düzenleme, TCK m.150 ile yağma suçu bakımından da öngörülmüştür: Malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir. TCK m.144 ise hırsızlık suçunun paylaşılmamış miras üzerinde veya bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde şikâyet üzerine daha hafif ceza verileceğini düzenler.

Şahsi Cezasızlık Sebebi (TCK m.167), bu bölümde yer alan suçların; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin ya da evlat edinen veya evlatlığın veya aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmayacağını öngörür. Suçun haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına işlenmesi hâlinde ise ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarısı oranında indirilir.

Bu dosyalarda delil değerlendirmesi de kendine özgü nitelikler taşır. Güvenlik kamerası görüntüleri, banka ve EFT kayıtları, POS ve ATM hareketleri, HTS ve baz istasyonu verileri, IMEI ve IP sorguları, teşhis tutanakları, parmak izi ve DNA raporları ile ticari defter ve kayıt incelemeleri belirleyici olur. Teşhis işleminin CMK m.52 ve Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği’nin öngördüğü usule uygun yapılmaması, bu delilin hükme esas alınmasını engelleyebilecek önemli bir savunma noktasıdır.

Netice itibariyle malvarlığına karşı suçlar, fiilin hukuki nitelendirmesinin cezayı adli para cezasından on beş yıl hapse kadar değiştirebildiği geniş bir alandır. Hırsızlık - yağma, hırsızlık - güveni kötüye kullanma ve güveni kötüye kullanma - dolandırıcılık ayrımlarının doğru yapılması, etkin pişmanlık hükümlerinin zamanında ve usulüne uygun biçimde işletilmesi, değer azlığı ve şahsi cezasızlık sebeplerinin ileri sürülmesi, zararın giderilmesine ilişkin belgelerin dosyaya süresinde sunulması bu dosyalarda sonucu belirleyen unsurlardır. Bu nedenle sürecin baştan itibaren uzman hukuki destekle yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.