Kamu Güvenine Karşı Suçlar

Kamu güvenine karşı suçlar, TCK m.197 ilâ m.212 arasında düzenlenmiş olup para, kıymetli damga, mühür ve belgelere duyulan toplumsal güveni koruma altına alır. Parada sahtecilik (kalpazanlık), kıymetli damgada sahtecilik, mühürde sahtecilik, mühür bozma, resmî belgede sahtecilik, resmî belgeyi bozma ve yok etme, resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, özel belgede sahtecilik ile açığa imzanın kötüye kullanılması bu kapsamdadır. Bu suçlar re’sen soruşturulur ve resmî belgede sahtecilik Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanına girebilir.

Kamu güvenine karşı suçlar, hukuki işlem güvenliğinin temelini oluşturan araçlara duyulan toplumsal güveni korur. Bir para biriminin, bir mührün veya bir belgenin gerçekliğine güvenilemediği bir düzende ticari hayatın ve kamu idaresinin işlemesi mümkün değildir. Bu nedenle kanun koyucu, somut bir zarar doğmasa dahi, bu araçlara yönelik sahtecilik fiillerini bağımsız olarak cezalandırmayı tercih etmiştir. Bu suçlarda korunan hukuki değer, bireysel bir menfaat değil kamusal güven (fides publica)dır.

Parada Sahtecilik (TCK m.197), memlekette veya yabancı ülkelerde kanunen tedavülde bulunan parayı, sahte olarak üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya tedavüle koyan kişiyi iki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırır. Sahteliğini bilerek kabul edip tedavüle koyan kişi ise bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasına çarptırılır. Sahteliğini sonradan öğrenerek tedavüle koyan kişi bakımından ise ceza üç aydan bir yıla kadar hapis olarak düzenlenmiştir. Bu kademelendirme, failin kastının yoğunluğuna göre yapılmış isabetli bir ayrımdır.

Bu suçta belirleyici kavram aldatma yeteneği (iğfal kabiliyeti)dır. Sahte paranın suç konusu olabilmesi için, ilk bakışta dikkatli olmayan bir kişiyi aldatabilecek nitelikte olması gerekir. Yargıtay içtihatlarında, bu değerlendirmenin duruşmada sahte paranın incelenmesi ve gerektiğinde bilirkişi raporu alınması suretiyle yapılması aranmaktadır. Kaba biçimde üretilmiş, herkesin ilk bakışta sahte olduğunu anlayabileceği paralar bu suçun konusunu oluşturmaz.

Resmî Belgede Sahtecilik (TCK m.204), uygulamada en sık karşılaşılan sahtecilik suçudur. Bir resmî belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmî belgeyi kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suçun kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmî belge üzerinde işlenmesi hâlinde ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapse yükselir. Kanunun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli sayılan belgeler (noter senetleri, mahkeme ilamları, nüfus kayıtları, tapu senetleri vb.) üzerinde işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Burada kritik ayrım, belgenin resmî belge mi yoksa özel belge mi olduğudur. Resmî belge, kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlenen belgedir. Özel Belgede Sahtecilik (TCK m.207) ise bir özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişiyi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına bağlar. Özel belgede sahtecilik suçunun tamamlanması için sahte belgenin ayrıca kullanılmış olması aranır; oysa resmî belgede sahtecilikte düzenleme fiili tek başına suçu oluşturur. Bu fark, teşebbüs ve zamanaşımı değerlendirmelerinde belirleyicidir.

Resmî Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan (TCK m.206), bir resmî belgeyi düzenlemek yetkisine sahip olan kamu görevlisine yalan beyanda bulunan kişiyi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırır. Burada belge maddi olarak gerçektir; ancak içeriği, beyan sahibinin yalanı nedeniyle gerçeğe aykırıdır. Bu yönüyle suç, maddi sahtecilikten ayrılarak fikri sahtecilik kategorisinde değerlendirilir.

Mühür Bozma (TCK m.203), kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişiyi altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasına bağlar. Uygulamada, mühürlenen işyerinin faaliyete devam etmesi, mühürlenen inşaatta çalışmanın sürdürülmesi ve kaçak elektrik kullanımında mühürlü sayaca müdahale bu madde kapsamında sıkça soruşturulmaktadır. Mührün fiilen sökülmesi şart değildir; mührün konuluş amacına aykırı davranılması da suçu oluşturur.

Açığa İmzanın Kötüye Kullanılması (TCK m.209), belirli bir tarzda doldurup kullanmak üzere kendisine teslim olunan imzalı ve kısmen veya tamamen boş bir kâğıdı, verilme nedeninden farklı bir şekilde dolduran kişiyi, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Teslim edilmeyen veya hukuka aykırı olarak ele geçirilen boş bir kâğıdın imzalı olarak doldurulması hâlinde ise fail, belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır. Bu ayrım, kambiyo senedi ve boş senet uyuşmazlıklarında sıkça gündeme gelir.

Şu soru pratikte önem taşır: Sahte belge düzenlenmesine rağmen kimse zarar görmemişse suç oluşur mu? Cevaben belirtmek gerekir ki, belgede sahtecilik suçları tehlike suçu niteliğindedir; suçun oluşumu için somut bir zararın meydana gelmesi aranmaz. Belgenin aldatma yeteneğine sahip olması ve hukuki sonuç doğurmaya elverişli bulunması yeterlidir. Ancak zararın doğmuş olması, cezanın belirlenmesinde TCK m.61 kapsamında dikkate alınır ve ayrıca dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçundan da sorumluluk doğurabilir.

Bu dosyalarda bilirkişi incelemesi merkezi bir role sahiptir. Belgenin gerçekliği, imza ve yazı incelemesi (grafoloji), mürekkep ve kâğıt analizi, baskı tekniği incelemesi, belgenin düzenlenme tarihinin tespiti ve aldatma yeteneğinin değerlendirilmesi Adli Tıp Kurumu veya Kriminal Polis Laboratuvarları tarafından yapılır. Bu raporlara karşı itiraz hakkının süresinde kullanılması, gerektiğinde ek rapor veya yeniden inceleme talep edilmesi savunma bakımından kritiktir. Ayrıca CMK m.75 ve devamı uyarınca karşılaştırma için yazı ve imza örneği alınması işleminin usulüne uygun yapılması gerekir.

Belgede Sahtecilik ile Diğer Suçlar Arasındaki İlişki de değerlendirilmelidir. Sahte belgenin bir aldatma aracı olarak kullanılarak menfaat temin edilmesi hâlinde, TCK m.212 uyarınca sahtecilik suçundan ve ayrıca dolandırıcılık suçundan ayrı ayrı ceza verilir; yani gerçek içtima kuralı uygulanır. Bu düzenleme, uygulamada cezaların önemli ölçüde artmasına yol açtığından savunma stratejisinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.

Netice itibariyle kamu güvenine karşı suçlar, belgenin niteliğine ve failin sıfatına göre cezanın önemli ölçüde farklılaştığı teknik bir alandır. Belgenin resmî mi özel mi olduğu, aldatma yeteneğinin bulunup bulunmadığı, fiilin maddi mi fikri sahtecilik mi teşkil ettiği, kullanma unsurunun gerçekleşip gerçekleşmediği ve diğer suçlarla içtima ilişkisi ayrı ayrı irdelenmelidir. Bu değerlendirmelerin bilirkişi raporlarıyla birlikte yapılması gerektiğinden, sürecin uzman bir ceza avukatı eşliğinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.