Adliyeye Karşı Suçlar

Adliyeye karşı suçlar, TCK m.267 ilâ m.298 arasında düzenlenmiş olup adalet mekanizmasının doğru ve güvenilir biçimde işlemesini koruma altına alır. İftira, suç uydurma, suç üstlenme, yalan tanıklık, gerçeğe aykırı bilirkişilik, suç delillerini yok etme, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (kara para aklama), suçluyu kayırma, gizliliğin ihlali ve adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs bu kapsamdadır. Bu suçlar kamu davası niteliğinde olup re’sen soruşturulur.

Adliyeye karşı suçlar, adalet dağıtma faaliyetinin maddi gerçeğe ulaşabilmesini güvence altına alan düzenlemelerdir. Bu suç grubunda korunan hukuki değer, bireysel bir menfaat değil; yargının doğru karar verebilme kabiliyeti ve adalete duyulan toplumsal güvendir. Nitekim yalan bir beyan, karartılan bir delil veya asılsız bir isnat, yalnızca bir kişinin değil, hukuk düzeninin bütününün zarar görmesine yol açar. Bu nedenle bu suçlar kural olarak şikâyete tabi değildir ve re’sen soruşturulur.

İftira (TCK m.267), yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişiyi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Fiilin maddi eser ve delillerini uyduran kişi hakkında ceza yarı oranında artırılır. Yüklenen fiil nedeniyle kişi gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa, iftira eden ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolayı da dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.

İftira suçunda etkin pişmanlık (TCK m.269) önemli bir imkân sunar. İftira edenin, mağdur hakkında adli veya idari soruşturma başlamadan önce, iftirasından dönmesi hâlinde ceza dörtte üçü indirilerek uygulanır. Mağdur hakkında kovuşturma başlamadan önce iftiradan dönme hâlinde ceza yarısı, hükümden önce dönme hâlinde ise üçte biri oranında indirilir. Bu kademeli düzenleme, asılsız isnadın en kısa sürede ortadan kaldırılmasını teşvik etmeyi amaçlar.

Burada önemli bir hukuki ayrım vardır: Her takipsizlik veya beraat kararı, şikâyetçi hakkında iftira suçu oluşturmaz. İftira suçunun manevi unsuru özel kasttır; failin, isnat ettiği fiilin gerçek dışı olduğunu bilmesi gerekir. Şikâyetçinin olayı yanlış değerlendirmesi, delilleri hatalı yorumlaması veya iyiniyetle ancak sonuçsuz kalan bir şikâyette bulunması iftira suçunu oluşturmaz. Aksi bir yaklaşım, Anayasa m.36 ve m.74 ile güvence altına alınan hak arama ve şikâyet hürriyetini işlevsiz kılardı. Bu husus, iftira isnadıyla karşılaşan şikâyetçiler bakımından en güçlü savunma dayanağıdır.

Suç Uydurma (TCK m.271), işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil ve emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimseyi üç yıla kadar hapis cezasına bağlar. İftiradan farkı, burada belirli bir kişiye isnat bulunmamasıdır. Suç Üstlenme (TCK m.270) ise, yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini veya suça katıldığını bildiren kişiyi iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla bu fiilin işlenmesi hâlinde cezada indirim yapılır veya ceza verilmesinden vazgeçilebilir.

Yalan Tanıklık (TCK m.272), hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kişiyi dört aydan bir yıla kadar hapis cezasına bağlar. Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişi ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Yalan tanıklık sonucunda bir kimse gözaltına alınır veya tutuklanırsa, tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolayı da sorumlu tutulur.

TCK m.273, tanıklıktan çekinme hakkı olmasına rağmen bu hakkı kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişi hakkında cezaya hükmolunmayacağını düzenler. Bu hüküm, CMK m.45 ve devamındaki tanıklıktan çekinme hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlayan önemli bir güvencedir. Yalan tanıklıkta da etkin pişmanlık (TCK m.274) uygulanır: Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde cezada indirim yapılır veya ceza verilmesinden vazgeçilebilir.

Suç Delillerini Yok Etme, Gizleme veya Değiştirme (TCK m.281), gerçeğin meydana çıkmasını engellemek amacıyla bir suçun delillerini yok eden, silen, gizleyen, değiştiren veya bozan kişiyi altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Ancak kendi işlediği veya işlenişine iştirak ettiği suçla ilgili olarak kişiye bu fıkra hükmüne göre ceza verilmez; zira hiç kimse kendi aleyhine delil sağlamaya zorlanamaz. Bu düzenleme, Anayasa m.38/5’te yer alan nemo tenetur ilkesinin yansımasıdır. Suçun kamu görevlisi tarafından görevi ile bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama (TCK m.282), halk arasında “kara para aklama” olarak bilinen suçtur. Alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini, yurt dışına çıkaran veya bunların gayrimeşru kaynağını gizlemek ve meşru bir yolla elde edildiği konusunda kanaat uyandırmak maksadıyla çeşitli işlemlere tabi tutan kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Suçun kamu görevlisi tarafından veya belli bir meslek sahibi kişi tarafından bu mesleğin icrası sırasında işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, bir suç işlemek amacıyla teşkil edilmiş örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır.

Aklama dosyaları, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu) incelemeleriyle iç içe yürür. Bu dosyalarda banka hesap hareketleri, havale ve EFT kayıtları, gayrimenkul ve araç alım-satımları, şirket ortaklık yapıları, kripto varlık işlemleri ve MASAK raporları belirleyici delil niteliği taşır. Savunma bakımından en kritik husus, öncül suçun (predicate offence) varlığı ve ispatıdır; malvarlığı değerlerinin alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklandığının somut biçimde ortaya konulamaması hâlinde aklama suçunun unsurları oluşmaz.

Bu bölümde ayrıca; başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (m.268), gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık (m.276), yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı etkilemeye teşebbüs (m.277), suçu bildirmeme (m.278), kamu görevlisinin suçu bildirmemesi (m.279), sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi (m.280), suçluyu kayırma (m.283), tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme (m.284), gizliliğin ihlali (m.285), ses veya görüntülerin kayda alınması (m.286), genital muayene (m.287), adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs (m.288), muhafaza görevini kötüye kullanma (m.289) ve hükümlü veya tutuklunun kaçması (m.292) suçları düzenlenmiştir.

Gizliliğin ihlali ve adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs suçları, basın özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının kesiştiği hassas alanı oluşturur. TCK m.285 uyarınca soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi cezalandırılırken; m.288 uyarınca bir olayla ilgili olarak başlatılan soruşturma veya kovuşturma kesin hükümle sonuçlanıncaya kadar savcı, hâkim, mahkeme, bilirkişi veya tanıkları etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunan kişi altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu maddelerin uygulanmasında AYM ve AİHM içtihatları çerçevesinde ifade özgürlüğü dengesinin gözetilmesi zorunludur.

Netice itibariyle adliyeye karşı suçlar, ceza yargılamasının kendi bütünlüğünü koruyan düzenlemelerdir. Bu dosyalarda; iftira isnadında özel kastın gerçekleşip gerçekleşmediğinin şikâyet hürriyeti çerçevesinde tartışılması, yalan tanıklıkta çekinme hakkının hatırlatılıp hatırlatılmadığının denetlenmesi, delil karartma isnadında failin kendi suçuna ilişkin istisnanın ileri sürülmesi, aklama dosyalarında öncül suçun ispat düzeyinin sorgulanması ve etkin pişmanlık imkânlarının zamanında kullanılması belirleyici olmaktadır. Bu teknik değerlendirmelerin uzman hukuki destekle yapılması büyük önem taşımaktadır.