Adli Sicil ve Arşiv Kaydının Silinmesi

Halk arasında “sabıka kaydı” olarak bilinen adli sicil, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu ile düzenlenmiştir. Kayıt tek aşamada silinmez: önce adli sicilden silinerek arşive alınır (m.9), ardından kanunda öngörülen sürelerin geçmesiyle arşivden de silinir (m.12). Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması, arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir.

Adli sicil kaydı, kişinin iş başvurularından ruhsat işlemlerine, memuriyetten seyahat vizelerine kadar pek çok alanda doğrudan sonuç doğuran bir kayıttır. 5352 sayılı Kanun m.4 uyarınca, Türk mahkemeleri tarafından vatandaş veya yabancı hakkında verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilir. Bu kayıt, belirli koşulların gerçekleşmesiyle önce arşive alınır, sonra tamamen silinir.

Birinci aşama: Arşive alınma (m.9). Adli sicildeki bilgiler; cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâlinde Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınır. Erteleme hâlinde denetim süresinin iyi hâlli geçirilmesiyle ceza infaz edilmiş sayılır ve kayıt arşive geçer.

İkinci aşama: Arşivden silinme (m.12). Arşiv bilgileri; ilgilinin ölümü üzerine ve ayrıca Anayasanın 76. maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, böyle bir karar alınmaksızın otuz yıl geçmesiyle tamamen silinir. Diğer mahkûmiyetler bakımından ise kaydın arşive alınmasından itibaren beş yıl geçmesiyle silinir.

Bu üçlü ayrımın doğru yapılması kritiktir. Hak yoksunluğuna neden olmayan sıradan mahkûmiyetlerde süre beş yıl iken; Anayasa m.76 kapsamındaki suçlar (zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, kaçakçılık, terör suçları vb.) ile diğer kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde süre on beş veya otuz yıla çıkar.

Doğrudan ve tamamen silinme hâlleri de bulunmaktadır. 5352 sayılı Kanun m.9/2 uyarınca fiil, kanunla suç olmaktan çıkarılmışsa bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen silinir. Aynı şekilde kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde de önceki mahkûmiyet kaydı tamamen silinir.

HAGB kararları bakımından durum farklıdır. CMK m.231/13 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı adli sicile kaydedilmez; yalnızca bu maddeye özgü tutulan ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilir. Denetim süresi iyi hâlli geçirilip düşme kararı verildiğinde bu kayıt da silinir.

Yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi), 5352 sayılı Kanun m.13/A’da düzenlenmiştir. Bu karar, arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirdiği gibi, TCK m.53 kapsamındaki hak yoksunluklarının da sona ermesini sağlar. Koşulları: mahkûm olunan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıllık bir sürenin geçmesi, kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması ile varsa ödenmesine hükmedilen tazminatın ödenmiş olmasıdır.

Başvuru, hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme, dosya üzerinden inceleme yaparak karar verir; talebin reddi hâlinde bir yıl geçmeden yeniden başvuru yapılamaz. Karara karşı itiraz yolu açıktır. Bu karar ayrıca adli sicile kaydedilir.

Arşiv kaydının pratik sonuçları da bilinmelidir. Standart adli sicil belgesinde arşiv kaydı görünmez; ancak memuriyete giriş, silah ruhsatı, bazı meslek ruhsatları, güvenlik soruşturması ve bazı vize işlemlerinde “arşiv kaydı dâhil” belge istendiğinde ortaya çıkar. Bu nedenle kaydın yalnızca arşive alınmış olması, tüm sonuçlarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kayıtların silinmesi talebi için Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne başvurulur; silme koşulları oluştuğu hâlde kaydın silinmemesi durumunda idari başvuru yapılır ve reddi hâlinde idari yargıda iptal davası açılabilir. Ayrıca yurt dışındaki mahkeme kararlarının Türkiye’deki sicile etkisi ve yabancı ülke sicil kayıtlarının tanınması bakımından ayrı değerlendirme yapılması gerekir.

Netice itibariyle adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi, kişinin ekonomik ve sosyal yaşamını doğrudan etkileyen teknik bir süreçtir. Kaydın hangi kategoriye girdiğinin doğru tespiti, sürelerin hesaplanması, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının zamanında alınması ve silme koşulları oluştuğu hâlde işlem yapılmaması hâlinde idari ve yargısal yolların işletilmesi gerekir.