Son yıllarda özellikle sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte en çok soruşturma konusu olan suç tiplerinden biri "Cumhurbaşkanına Hakaret" suçudur. Bireylerin siyasi eleştiri getirme amacıyla yaptıkları paylaşımlar, kimi zaman ifade özgürlüğü sınırlarını aşarak ceza hukuku kapsamında yaptırımla karşılaşabilmektedir. Ancak eleştiri hakkı ile hakaret suçu arasındaki ince çizginin doğru tespit edilmesi, adil yargılanma hakkı bakımından hayati öneme sahiptir.
Türk Ceza Kanunu (TCK), Cumhurbaşkanına hakaret fiilini, genel hakaret suçundan (TCK m. 125) ayrı ve daha ağır yaptırımlara bağlanan özel bir madde (TCK m. 299) ile düzenlemiştir. Bu düzenleme, devletin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanlığı makamının saygınlığının korunmasını amaçlamaktadır.
TCK'nın 299. maddesine göre; Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Eğer bu suç aleni olarak (örneğin sosyal medya üzerinden, televizyonda veya meydanlarda) işlenirse verilecek ceza altıda biri oranında artırılmaktadır. Hakaretin içeriğinde doğrudan isim zikredilmese dahi, kullanılan ifadelerden, görsel materyallerden veya bağlamdan kastedilen kişinin Cumhurbaşkanı olduğunun tereddütsüz anlaşılması, suçun oluşması için yeterli kabul edilmektedir.
Yargılama aşamasındaki en temel hukuki tartışma, sarf edilen sözlerin veya yapılan paylaşımın sert bir siyasi eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğudur. Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına göre, siyasetçilerin ve devlet adamlarının, sıradan vatandaşlara kıyasla daha ağır ve sarsıcı eleştirilere katlanma yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak bu katlanma yükümlülüğü, kişinin onur, şeref ve haysiyetini doğrudan hedef alan, küfür içeren veya aşağılayıcı salt hakaret fiillerine cevaz vermez. Şok edici, rahatsız edici veya sivri dilli eleştiriler ifade özgürlüğü sayılabilirken; küfür, beddua veya kişiliği aşağılayan sözler doğrudan TCK m. 299 kapsamına girmektedir.
Cumhurbaşkanına hakaret suçu, şikayete tabi bir suç değildir; Cumhuriyet Savcılıkları tarafından resen (kendiliğinden) soruşturulur. Ancak bu suçtan dolayı bir kişi hakkında soruşturma yürütülebilmesi ve dava açılabilmesi, Adalet Bakanlığı'nın iznine tabidir. Kolluk kuvvetleri (polis veya jandarma) durumu tespit edip ifade aldıktan sonra dosya savcılığa intikal eder, savcılık ise kovuşturmaya yer olup olmadığını değerlendirmek üzere dosyayı Adalet Bakanlığı'na gönderir. Bakanlık izin verirse iddianame düzenlenerek ceza davası açılır.
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir diğer mağduriyet, başkasının yazdığı hakaret içerikli bir tweeti alıntılamak, retweet etmek (paylaşmak) veya sadece beğenmekten dolayı açılan soruşturmalardır. Yargıtay'ın güncel kararlarına göre, hakaret içerikli bir gönderiyi kendi sayfasında paylaşarak (retweet) daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlamak zincirleme suç hükümlerine sebebiyet verebilmekte ve fiili benimseme olarak değerlendirilmektedir. Sadece "beğenme" (like) eyleminin tek başına suçu oluşturup oluşturmayacağı ise somut olayın özelliklerine göre tartışmalı bir alan olup, dikkatli bir savunma stratejisi gerektirmektedir.
Cumhurbaşkanına hakaret isnatları, ifade özgürlüğünün anayasal sınırları ile ceza yaptırımlarının kesiştiği, hassasiyetle yürütülmesi gereken dosyalardır. Sosyal medyada yapılan anlık bir eleştiri, yeniden paylaşım (RT) veya beğeni dahi adli mercilerin radarına girebilmektedir. Kollukta veya savcılıkta verilecek ilk ifadeden itibaren savunmanın AİHM ve Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik içtihatları ışığında kurgulanması, telafisi güç hürriyeti bağlayıcı yaptırımların önüne geçebilmek adına dosyanın deneyimli bir ceza avukatı ile takip edilmesini zorunlu kılar.
Yargıtay'ın güncel kararlarına göre, hakaret içerikli bir gönderiyi yalnızca beğenmek kural olarak suçun maddi unsurunu oluşturmaz. Ancak gönderiyi retweet (RT) etmek veya kendi profilinde yeniden paylaşarak dolaşıma sokmak, hakaret eylemini alenen yayma niteliğinde kabul edilerek TCK 299 kapsamında cezalandırılabilmektedir.
TCK 299 maddesi 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörür. Suçun alenen (sosyal medyada) işlenmesi halinde ceza altıda bir oranında artırılır. Sanığın sabıkasız olması, duruşmadaki tutumu ve takdiri indirim nedenleri uygulanarak verilen ceza 2 yıl veya altında kalırsa Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya erteleme kararı verilebilmektedir.
Evet. TCK m. 299/3 gereğince, bu suçtan dolayı soruşturma yapılması Adalet Bakanlığı'nın resmi iznine bağlıdır. Bakanlık izni olmaksızın Cumhuriyet Savcılıklarınca iddianame düzenlenemez ve dava açılamaz.
Bu makalede ele alınan konu veya diğer hukuki uyuşmazlıklarınız hakkında profesyonel avukatlık ve danışmanlık hizmeti almak için bizimle hemen iletişime geçebilirsiniz.
Bu makaledeki konu ve alanla bağlantılı diğer hukuki yazılar:
Türk Ceza Kanunu 125. madde kapsamında hakaret ve küfür suçunun unsurları, Yargıtay kararlarına göre kaba söz ayrımı, gıyapta hakaret ve ceza indirim nedenleri.
Sosyal medya platformlarında oluşan yoğun kanaatlerin ve dijital iptal kültürünün, ceza hukukunun temel ilkelerinden masumiyet karinesi üzerindeki etkileri.
Sosyal medya platformlarında işlenen hakaret suçları, sahte hesapların (fake hesap) arkasına sığınan faillerin tespiti ve mağdurların izlemesi gereken hukuki yollar.
Yapay zekâ teknolojilerinin ceza hukuku bağlamında yarattığı yeni riskler, deepfake içerikler, bilişim suçları ve sorumluluk tartışmalarının değerlendirilmesi.
Müvekkillerimiz ve ziyaretçilerimiz tarafından en çok okunan makaleler:
Telefon dolandırıcılığı yöntemleri, kendisini kamu görevlisi olarak tanıtan dolandırıcıların taktikleri, TCK kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçu ve mağdurların hukuki hakları.
Yasadışı bahis ve kumar paralarının nakline aracılık etmek, banka hesabını başkasına kullandırmanın 7258 sayılı Kanun kapsamındaki cezası ve MASAK blokesi.
Türk Ceza Kanunu kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun günlük hayattaki yansımaları, izinsiz ses/görüntü kayıtları ve sosyal medyadaki hukuki boyutları.
İnternet üzerinden ikinci el eşya alım satımında sıkça karşılaşılan dolandırıcılık, sahte ilan, kapora hırsızlığı, sahte dekont ve bilişim suçlarının hukuki analizi.